Tüm Radyoloji Teknisyenleri ve Teknikerleri Derneği

                                                RADYOLOJİ TEKNİSYENLİĞİ MESLEK ETİK KURALLARI

GİRİŞ

Hastalıkların teşhisinde yardımcı olan ve giderek alanını genişleten bir kurum olarak radyoloji bilimi, özellikle son yirmi yıllık dönemde büyük ilerlemeler kaydetmiştir. Teknolojik gelişmenin en büyük göstergesi olarak özellikle CT, PET ve MR teknolojileri örnek gösterilebilir. Yüksek teknolojik aletlerin kullanılması radyoloji mesleğinin doğasında bulunmaktadır.

Radyoloji mesleğinin diğer bir yönü de radyasyon gibi kötü çağrışımları olan bir kavramı teşhis ve tedavi unsuru olarak kullanmalarıdır. ALARA (As Low As Reasonably Achievable; Mümkün olduğunca en az) ilkesine uygun olarak hasta güvenliğini (patient safety) ön plana alarak çalışmak radyoloji teknisyeninin öncelikli görevi olmaktadır. Özellikle bu ilkeye yönelik olarak çalışan teknisyenleri, hastalar bağlamında koruyucu kalkan vazifesi görmektedirler.

Mesleğin bir diğer bir yönü de medikal uygulamaların ayrılmaz ve yeri kolay kolay doldurulmaz bir konuma sahip olmasıdır. Görüntüleme merkezsiz bir hastane düşünülemediği gibi medikal ekip içinde teknolojiyi takip eden ve sürekli güncelleme ve geliştirmek zorunda olan radyoloji teknisyensiz de bir hastane, özel merkez, poliklinik düşünülemez.

Takım ruhuyla hareket etme, teknolojiyle barışık ve radyasyon güvenliği kavramları, radyoloji mesleğini şekillendiren en önemli unsurlardır. Bu üç çerçeve mesleği algının ve profesyonelliğinin oluşmasında temel faktörlerdir. Mesleki sorumluluk taşıdığının bilincinde olan Radyoloji teknisyenleri (bundan sonra RT), Radyoloji Teknisyenliği Mesleği Etik Kuralları’na bağlılıklarını göstererek ve evrensel değerleri de gözeterek insana hak ettiği sağlık hizmetini sunmanın onurunu taşırlar.

BİRİNCİ BÖLÜM
(Amaç, Kapsam ve Tanımlar)

Amaç
Madde:1- RT meslek etiği kurallarının amacı; RT mesleklerini uygularken uymaları gereken etik kuralları belirlemektir. RT uygulamalarını bu kurallar doğrultusunda (etik yönden) değerlendirirken, diğer sağlık çalışanlarını ve toplumu da RT etik sorumlulukları hakkında bilgilendirirler. RT mesleğinin etik kuralları toplumun değişen gereksinimlerine göre sürekli gözden geçirilir.

Kapsam
Madde:2-Etik kurallar, Türkiye’ de sağlık meslek liselerinin Röntgen Teknisyenliği-Radyoterapi teknisyenliği bölümü mezunları ile önlisans ve lisans eğitimini tamamlayarak RT yapma hakkını kazanmış olan RT’ni kapsamaktadır.

Lisans eğitimi: Şu an olmamakla beraber AB Müktesebatı gereğince Lisans hakkı alındığında Radyoloji Teknisyenliği yüksekokulu, Sağlık yüksekokulu (SYO), Hemşirelik ve Sağlık Memurluğu (SM)Bölümleri içinde Radyoloji teknisyenliği bölümü,

Önlisans eğitimi: Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulları Radyoloji teknisyenliği ve Radyoterapi Teknisyenliği bölümü,

Meslek Lisesi: Sağlık Meslek Lisesi Radyoloji Teknisyenliği Bölümü: Ortaöğretim

Dayanak
Madde:3- Bu kurallar, Uluslar arası Hemşireler Birliği (ICN) etik kodlarına kıyaslanarak ve ISRRT (International Society Of Radiographers and Radiological Technologists) çalışma tutumları gözden geçirilerek hazırlanmıştır.

Tanımlar
Madde:4- Bu metinde geçen;
Bakanlık: Sağlık Bakanlığı’ nı
Radyoloji Teknisyeni: SML, Önlisans ve Lisans mezunlarını
Radyoloji Teknisyenleri Örgütü: Kurulması düşünülen Radyoloji Teknisyenleri Birliği(RTB) ifade etmektedir.

İKİNCİ BÖLÜM
(Genel İlke ve Kurallar)
Etik ilkeler
Madde:5- RT; görevlerini yerine getirirken, uymaları gereken evrensel etik ilkeler yararlılık-zarar vermeme, özerklik ve aydınlatılmış onam, sır saklama (gizlilik), adalet ve eşitlik ilkeleridir.
Yararlılık-zarar vermeme: RT bireye öncelikle ve her şeyin ötesinde yararlı olmayı hedefler, yaşamın her koşulda değerli olduğunu ve yaşamı koruma yükümlülükleri olduğunu bilirler. RT, hizmet verdikleri bireylere bilerek ve isteyerek zarar vermekten ve zarar oluşturabilecek eylemlerden kaçınır ve bunları önler; yararlı olanı gözetir ve yararlı eylemlere aktif katkı verir.
Özerklik ve aydınlatılmış onam: RT, bireyin kendi inanç ve değerleri doğrultusunda kendi yaşamını planlamasına, gözden geçirip düzenlemesine ve izlemesine saygı duyar. Bu süreci gerçekleştirirken bireyin bilgilendiğinden/bilgilendirildiğinden, verilen bilgiyi anladığından, bilgiyi kavrayabilecek durumda olduğundan, (üzerinde) yeterince düşündüğünden ve kararını baskı altından kalmadan, özgürce verdiğinden emin olur.
Sır Saklama: RT, hizmet verdikleri bireyin kendilerine açıkladığı ve sır olarak ifade ettiği bilgileri saklar ve başkalarıyla paylaşmazlar. Bireyle ilgili bilgilerin paylaşılması gereken durumlarda bireyin onayı alınır. Bireyin sırrının saklanması birey ya da başkalarının yaşamını tehlikeye sokuyorsa; bu durumda, bireyin kişilik haklarının zedelenmemesi koşuluyla RT bu sırrı saklamakla yükümlü değildirler.
Adalet ve eşitlik: RT bireyin, toplumca sağlanan haklardan tümüyle yararlandığından ve sosyal adaletin sağlandığından emin olarak; kaynaklarını ve zamanını uygun kullanıp, (bireye) hak ettiği ve gereksindiği kaliteli sağlık hizmetini yeterli düzeyde sunarlar.

RT’nin Yansızlığı Ve Taraflara Eşit Durması
Madde:6- RT milliyet, ırk, inanç, renk, yaş, cinsiyet, siyasi ve sosyal durum farkı gözetmeksizin, hizmet verdikleri bireylerin bireysel tutumlarını ve sağlık sorunlarının yapısını dikkate almaksızın; insan yaşamına, onuruna ve haklarına saygıyı gözeterek ve her bireyin değerli ve eşsiz olduğunu kabul ederek mesleklerini icra ederler.

Vicdanlı Davranma
Madde:7- RT mesleklerini icra ederken vicdani değerlerle, gerektiğinde kendi otonomisini kullanarak ve kanıta dayanan (ve güncellenen) bilimsel içeriğe sahip mesleki bilgilerini kullanarak hareket ederler.

Mesleği Ticari Amaç İçin Kullanmama, Reklâm Yasağı
Madde:8 RT mesleklerini uygularken reklâm yapmazlar, ticari içerikli, insanlara zarar verebilecek, yanlış bilgi veren ve yönlendiren; hizmet ettikleri bireyleri olumsuz etkileyebilecek reklâmlara araç olmazlar ve bu tür reklâmların önlenmesini bir insanlık görevi olarak görürler.

Hatalı Uygulamalar (Malpraktis)
Madde:9- Bilgisizlik, bilinçsizlik, deneyimsizlik, ihmal ve ilgisizlik nedeniyle oluşan hatalı uygulamalardan bireyin zarar görmesi “RT mesleğinin kötü uygulanması” anlamına gelir. RT bireye zarar verebilecek uygulamaların olmaması için mesleki gelişimine önem verir. Kendisinden kaynaklanan hatalı bir uygulamada bireysel sorumluluğunu üstlenerek durumu gerekli yerlere bildirir ve bireyin daha fazla zarar görmesini önler. Sağlık ekibi üyelerinin yetersiz, etik ya da yasa dışı uygulamaları nedeniyle birey ve toplumun sağlık ve güvenliği etkilendiğinde, RT onların haklarını korumak için harekete geçer.

Madde:10- RT, hizmetleri karşılığında kurumları tarafından kendilerine verilen ücretler (maaşları) dışında, hizmet verdikleri kişi ve gruplardan maddi bir karşılık beklemezler.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
(RT ve diğer sağlık disiplinleri arasındaki ilişkiler)
RT arası saygı, bağlılık dayanışma, yüceltme
Madde:11- RT, kendi meslektaşları ve (insan sağlığı ile ilgilenen) diğer meslek üyeleri ile iyi ve yapıcı ilişkiler kurar; sahip oldukları özelliklere, görüşlere, inançlara ve yükümlülüklere saygı duyar ve onur kırıcı, küçültücü davranışlarda bulunmaz. RT kendi meslektaşlarını ve diğer kişileri sorumsuzca, dayanağı olmadan ve haksız olarak eleştirmekten kaçınır.

Mesleki dayanışma ve örgütlenme
Madde:12- RT, mesleğin güçlenmesi ve gelişmesi için mesleki örgütlenmenin önemini bilir, profesyonelleşme sürecinin bu adımlarla başladığını düşünerek hareket eder ve mesleki örgütlenmelerde üzerine düşen sorumlulukları üstlenirler.

Mesleğin temsili
Madde:13- RT, toplumun RT hakkında yanlış bilgilendirilmesini ve RT’nin kötü temsil edilmesini önlemek ve mesleğin bütünlüğünü sağlamak için gerekli mesleki etkinliklerde yer alır. RT meslektaşları ve mesleği ile ilgili onur kırıcı ve haksız saldırılara karşı dayanışma gösterir. Tüm bunları yaparken uygun platformları kullanır.

Eğitim ve Uygulama Alanları Arasındaki Etkileşim
Madde:14- Eğitim kurumlarında çalışan RT, kliniklerde ve alanda çalışan RT ile olumlu etkileşime girerek, çalışan RT hizmet-içi eğitimine destek sağlarlar.

Yetki dışı faaliyet yasağı
Madde:15- RT görevlerini yerine getirirken kendi görev ve yetkilerinin (acil ve bireyin yaşamını tehdit eden durumlar dışında) dışına çıkmaz. Kendi görev ve yetkileri içinde olan fakat bilgi ve deneyiminin yeterli olmadığı uygulamaları eğitim almadığı ve yeterlilik kazanmadığı sürece gerçekleştirmez. RT uygulamaları sırasında etik ilkelere ters düşen durumlarla karşılaştıklarında, gerekçelerini açıklayarak ve sorumluluğunu üstlenerek uygulama yapmayı kabul etmeyebilirler. RT, danışmanlık alırken, sorumlulukları kabul ederken ve mesleki etkinliklerini başkalarına aktarırken, kendinin ve başkalarının bireysel yeterlilik ve niteliklerini ölçüt olarak alır ve karar verirler.

Ekip çalışması
Madde:16- RT, bireylerin hak ettikleri nitelikli (kaliteli) hizmeti alabilmeleri ve sağlık gereksinimlerinin karşılanması için bireysel, toplumsal ve ulusal faaliyetlerde sağlık ekibinin üyeleri ve diğer disiplinlerdeki bireylerle işbirliği yaparlar. RT ekip çalışmasına önem verir; ekibin her bir üyesinin görev ve sorumluluklarına, değerlerine, aldıkları eğitime saygı duyar ve başka bir meslek grubunun görev alanlarına müdahale etmez, kendi görev ve yetkilerine müdahaleleri de yapıcı bir şekilde önler. Ancak diğer meslek elemanlarının uygulamaları sırasında bireyin yaşamını tehlikeye sokacak durumlarda gerekli önlemleri alır ve önerilerde bulunur. Bireyin yaşamı tehlikeye girmişse gerekli yardım ve desteği sağlar.

Mesleğe Ve Meslektaşa Bağlılık
Madde:17- RT yaptığı RT uygulamalarının bireysel sorumluluğunu taşır ve devamlı öğrenme yeteneklerini geliştirirler. Bu amaçla mesleki bilgi düzeyinin, RT standartlarının geliştirilmesi ve uygulanması ile ilgili etkinliklere katılırlar.

Hizmeti geliştirme
Madde:18- RT nitelikli radyoloji hizmeti için gerekli çalışma koşullarının oluşturulması ve sürdürülmesini hedefleyen çalışmalara katılır, bilgi ve deneyimlerini meslektaşları ile paylaşır. RT, hizmet standartlarını, içinde bulunduğu olumsuz koşullarda bile yüksek düzeyde tutmaya çalışır.

Mesleğin Onurunu Koruma
Madde:19- RT, mesleklerini profesyonel düzeyde uygulamaya çaba gösterir ve mesleğin saygınlığını koruyan bireysel davranış standartlarını her zaman sürdürürler.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
(RT-Hasta İlişkileri)
Madde: 20- RT, Hasta Hakları Yönetmeliği’nde de yer alan; sağlık hizmetlerinden adalete uygun olarak yararlanma, bilgi alma, aydınlatılmış onam, bakımı kabul ya da reddetme, mahremiyete saygı gibi hasta haklarına saygılıdırlar. RT; verdikleri hizmet konusunda hastalarına gereksinim duydukları bilgileri verir ve her hastanın kendisiyle ilgili kayıtları inceleme hakkının olduğunu bilirler. Hastalara bilgi verilmesinin uygun olmadığı durumlar belirlerken sağlık ekibinin diğer üyeleri ve hasta yakınları ile birlikte hareket eder. Etik değerlere ters düşen durumlarda hastalarının haklarını gözetir.

Mahremiyete Saygı
Madde:21- RT hastalarının mahremiyetine önem verir ve bu doğrultuda sağlık durumu ile ilgili uygulamaların gizlilik içerisinde yürütülmesine, bunun için uygun ortamın oluşturulmasına önem verirler. Meslek uygulamaları sırasında, hastanın onaylamadığı ve hizmet sürecine katılan sağlık personelinden olmayan kişilerin ortamda bulunmamasına özen gösterirler.

Hizmeti Reddetme
Madde: 22- RT, hastaların hizmeti reddetme haklarının olduğunu bilir. Hizmeti reddeden bir hastanın, bu kararının sonuçları hakkında yeterince aydınlatıldığından emin olur.

RT’nin Hasta Üzerindeki Etkisinin Kullanımı
Madde 23:- RT, hasta üzerindeki etkisini mesleki sorumlulukları dışında kullanamaz. RT mesleki ilke ve kurallar çerçevesinde hastayla profesyonel bir ilişki kurar ve sosyal ilişkilerden sakınır. RT, görevlerini yerine getirirken, kendi bilgi ve deneyimlerinin yetmediği ve hastaların istemediği durumlarda hizmeti üstlenmeyebilir ya da bırakabilirler. Bu gibi durumlarda bakımı, uygun yeterliliği olan diğer bir meslektaşına devreder.

Yaşamın Son Dönemlerindeki Hasta ve Ailelerine Yardım
Madde 23:- RT; yaşamının son dönemindeki hastalara ve ailelerine bu dönemde fiziksel, duygusal ve ruhsal yönlerden hak ettikleri ve insan onuruna yakışır bir hizmet verir. Hizmeti sıcak ve sevgi dolu bir ortamda, bu alanda deneyimli sağlık profesyonellerinden almalarını sağlayarak hasta ve ailesinin durumla baş edebilmelerini kolaylaştırır, aile üyelerinin hastanın yanında olabilmeleri için gerekli ortam ve koşulları sağlar.

Hastayı Gereksiz Harcamalardan Koruma/Hasta Yararını Gözetme
Madde 24:- RT, hastalarının maddi durumu ne olursa olsun, bir zorunluluk olmadıkça, pahalı tedavileri almamaları için hasta savunuculuğu ve sözcülüğünü yapar. Pahalı ve gereksiz hizmet uygulamalarını yapmaktan kaçınır.

BEŞİNCİ BÖLÜM
(RT-Öğrenci RT ilişkisi, Öğrenci RT kimliğine saygı, aşağılamama, küçük görmeme)

Madde 25:- RT; RT öğrencilerinin yetişmesinde öğrencilerin öğrenme haklarının olduğunu kabul eder ve onaylarlar. RT, öğrenci RT’ne klinik ve saha uygulamalarında uygun öğrenme ortamları (araç-gereç, yapıcı iletişim vb) hazırlamakla yükümlü olduklarını kabul ederler ve öğrencileri desteklerler. RT, öğrencinin kendine olan güveni ile etkili ve kapsamlı bakım becerisi kazanmada klinik/saha uygulamalarının ön koşul olduğunu bilirler ve öğrencinin mesleki ve kişisel kimliğine saygı gösterirler.

Okul, Klinik ve Kurumlarla İşbirliği
Madde 26:- RT, öğrenci eğitiminin daha iyi olması ve hastaların da daha nitelikli hizmet alabilmeleri için (eğitim ve klinik ortamlarda çalışan RT arasında) belirli protokollere dayanan yapıcı ve sürekli işbirliği sağlar ve bu işbirliğini vazgeçilmez sayarlar.

6.BÖLÜM
RT ve İnsan Hakları
Madde 27:- RT insan hakları ile ilgili olarak geliştirilmiş olan, başta İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi olmak üzere tüm Ulusal ve Uluslararası belgelerin içeriklerini bilmek ve meslekleri ile ilgili ortak kurallara uymakla yükümlüdürler.



7. BÖLÜM:
Mesleki Araştırmalar ve Yayın Etiği

Madde 28:- RT, sağlıkla ilgili ve mesleğin gelişimine katkıda bulunan araştırmaların gerçekleştirilmesini, araştırma bulgularının kullanılmasını ve yayılmasını kolaylaştırırlar. RT; araştırmalarda yer alan bireylerin zarar görmeme, tam aydınlatılma, araştırmaya katılmaya kendi iradesiyle karar verme ve gizlilik haklarının olduğunun bilincindedir ve bu hakları korurlar. RT, insan üzerinde yapılan araştırmalarda araştırma hakkında yeterli bilgilendirme sağladıktan sonra bireyin yazılı onamını (rızasını, iznini) alırlar. RT, bireyin aydınlatılmış onamının alınmadığı ya da zarar görme olasılığının bulunduğu araştırmalarda yer almayı reddeder.

8.BÖLÜM:
Çeşitli Hükümler
Hüküm Bulunmayan Durumlar
Madde 29:- Etik kurallarda yer almayan durumlarla karşılaşıldığında RT genel etik ilkelere, ulusal düzenlemelere, uluslararası düzeydeki bildirge ve sözleşme hükümlerine uyar.

Disiplin Soruşturması
Madde 30:- RT bu kurallara aykırı davranışlarda bulunduklarında, meslek örgütüne karşı sorumludurlar.

Yürürlük
Madde 31:- Bu kurallar meslek örgütünün ilgili kurullarında kabul edildikten sonra yürürlüğe girer ve meslek örgütü tarafından yürütülür.


M.Nurullah KURUTKAN
Tümrad-Der Genel Eğitim, Basın-yayın ve Halkla İlişkiler Sekreteri
nurullahkurutkan@hotmail.com

DİĞER YAZILARI

Meslekler Sosyolojisi Açısından Radyoloji Teknisyenliği

Mesleklerde Profesyonelleşme ve Meslek Standartları

Meslek Standartları Açısından Radyoloji Teknisyenliği